Regl kanı tıpta devrim yaratabilir

Yaklaşık 20 yıl önce, Caroline Gargett adında bir biyolog, histerektomi ameliyatları sırasında alınan dokudaki bazı dikkate değer hücreleri araştırmaya başladı. Hücreler uterusun içini kaplayan endometriyumdan geldi. Gargett hücreleri bir petri kabında kültürlediğinde, hücreler berrak, pembe bir ortamla çevrelenmiş yuvarlak yığınlara benziyorlardı. Ancak onları mikroskopla incelediğinde aradığını gördü: biri düz ve yuvarlak, diğeri uzun ve sivri uçlu, bıyık benzeri çıkıntılara sahip iki tür hücre.

Knowable Dergisi’nin haberine göre; Gargett, hücrelerin yetişkin kök hücreler olduğundan , yani nadir, kendi kendini yenileyebilen, bazıları birçok farklı doku tipine yolaçabilen hücreler olduğundan güçlü bir şekilde şüpheleniyordu. Kendisi ve diğer araştırmacılar, her ay kendini yeniden büyütme konusundaki dikkate değer kapasitesi göz önüne alındığında, endometriyumun kök hücreler içerdiğini uzun süredir varsaymışlardı. Hamilelik sırasında embriyonun yerleşmesine yer sağlayan ve menstruasyon sırasında dökülen doku, kadın menopoza girmeden önce yaklaşık 400 tur dökülme ve yeniden büyüme sürecinden geçer . Gargett, bilim adamlarının kemik iliği, kalp ve kas da dahil olmak üzere diğer birçok yenilenen dokudan yetişkin kök hücreleri izole etmiş olmasına rağmen, “hiç kimse endometriyumda yetişkin kök hücreleri tanımlamamıştı” diyor.

Bu tür hücreler, hasarlı dokuyu onarma ve kanser ve kalp yetmezliği gibi hastalıkları tedavi etme potansiyelleri nedeniyle oldukça değerlidir. Ancak vücutta az sayıda bulunurlar ve elde edilmesi zor olabilir, cerrahi biyopsi gerektirebilir veya bir iğne ile kemik iliğinin alınmasını gerektirebilir. Gargett, daha önce kullanılmamış bir yetişkin kök hücre kaynağının bulunması ihtimalinin başlı başına heyecan verici olduğunu söylüyor. Ayrıca endometriozis gibi uzun süredir ihmal edilen kadın sağlığı sorunlarına yeni bir yaklaşımın heyecan verici olasılığını da gündeme getirdi.

Gargett ve Avustralya’daki Monash Üniversitesi’ndeki ekibi, hücrelerin gerçekten kök hücre olduğunu iddia etmeden önce onları bir dizi zorlu testten geçirmek zorunda kaldı. Öncelikle hücrelerin çoğalma ve kendini yenileme yeteneklerini ölçtüler ve bazılarının bir hafta içinde yaklaşık 100 hücreye bölünebildiğini buldular. Ayrıca hücrelerin gerçekten de endometrial dokuya farklılaşabildiğini gösterdiler ve diğer kök hücre türlerinde bulunan belirli proteinleri belirlediler.

Şu anda Avustralya’nın Hudson Tıbbi Araştırma Enstitüsü’nde de görev yapan Gargett ve meslektaşları, endometriyumdaki çeşitli kendini yenileyen hücre türlerini karakterize etmeye devam etti. Ancak yalnızca endometriyal stromal mezenkimal kök hücreler olarak adlandırılan bıyıklı hücreler, yağ hücrelerine, kemik hücrelerine ve hatta kalp gibi organlarda bulunan düz kas hücrelerine dönüşme yeteneğine sahip, gerçek anlamda “multipotent”ti.

Aynı sıralarda, iki bağımsız araştırma ekibi şaşırtıcı bir keşif daha yaptı: Adet kanında bazı endometriyal stromal mezenkimal kök hücreler bulunabilir . Gargett, vücudun değerli kök hücrelerini bu kadar kolay bir şekilde dökebilmesine şaşırmıştı. Organların hayatta kalması ve işlevi için çok önemli olduklarından, vücudun onları atarak “boşa harcayacağını” düşünmüyordu. Ancak bulgunun önemini hemen fark etti: Endometriyumda tespit ettiği bulunması zor kök hücreleri elde etmek için invazif bir cerrahi biyopsiye güvenmek yerine, onları adet kabı aracılığıyla toplayabildi.

O zamandan bu yana endometriyumla ilgili daha ayrıntılı çalışmalar, bu değerli endometrial kök hücrelerin bir alt kümesinin (adet kök hücreleri olarak adlandırılır) adet kanına nasıl karıştığını açıklamaya yardımcı oldu. Endometriumun sağlam kalan daha derin bir bazal katmanı ve adet sırasında dökülen bir üst fonksiyonel katmanı vardır. Tek bir adet döngüsü sırasında, endometriyum döllenmiş bir yumurtayı beslemeye hazırlanırken kalınlaşır, daha sonra üst tabaka döküldükçe küçülür.

Gargett’ın ekibi bu özel kök hücrelerin endometriyumun hem alt hem de üst katmanlarında bulunduğunu gösterdi. Hücreler tipik olarak kan damarlarının etrafına hilal şeklinde sarılır; burada damar oluşumunu uyarmaya yardımcı oldukları ve adet sırasında her ay dökülen dokunun üst katmanının onarılmasında ve yenilenmesinde hayati bir rol oynadıkları düşünülür. Bu katman hamilelik için çok önemlidir ve gelişmekte olan embriyoya destek ve beslenme sağlar. Tabaka ve onun büyümesini sağlayan endometrial kök hücreler de kısırlıkta önemli bir rol oynuyor gibi görünüyor: Tabaka yeterince kalınlaşmazsa embriyo implante edilemez.

Endometriyal kök hücreler aynı zamanda dünya çapında yaklaşık 190 milyon kadın ve kız çocuğunu etkileyen ağrılı bir durum olan endometriozis ile de ilişkilendirilmiştir. Her ne kadar bu durum hakkında pek çok şey tam olarak anlaşılmamış olsa da, araştırmacılar, adet kanının bir kadının fallop tüplerine, yani yumurtayı yumurtalıklardan rahme taşıyan kanallara geri akışına katkıda bulunan bir faktör olduğunu öne sürüyorlar. Bu geriye doğru akış, kanı pelvisin kemikleri arasında huni şeklindeki bir boşluk olan pelvik boşluğa götürür. Bu bölgelerde biriken endometrial kök hücreler, endometrial benzeri dokunun uterusun dışında büyümesine neden olabilir ve bu da dayanılmaz ağrıya, yara izine ve çoğu durumda kısırlığa neden olabilecek lezyonlara yol açabilir.

Araştırmacılar hala endometriozis tanısı koymak için güvenilir, invaziv olmayan bir test geliştiriyor ve hastalar tanı almadan önce ortalama yaklaşık yedi yıl bekliyor. Ancak çalışmalar, endometriozisli kadınların adet kanından toplanan kök hücrelerin, sağlıklı kadınlardan alınan hücrelerden farklı şekil ve gen ekspresyon modellerine sahip olduğunu göstermiştir. Bazı laboratuvarlar adet kök hücrelerindeki bu farklılıkları kullanmanın yolları üzerinde çalışıyor ve bu durumla ilgili daha yüksek risk altındaki kadınları tespit ederek daha hızlı teşhis ve tedaviye yol açabiliyor. Adet kök hücrelerinin tedavi edici uygulamaları da olabilir. Örneğin fareler üzerinde çalışan bazı araştırmacılar, adet kök hücrelerinin kemirgenlerin kanına enjekte edilmesinin hasarlı endometriyumu onarabildiğini ve doğurganlığı artırabildiğini bulmuşlardır.

Laboratuar hayvanlarında yapılan diğer araştırmalar adet kök hücrelerinin jinekolojik hastalıkların ötesinde tedavi edici potansiyele sahip olabileceğini öne sürüyor. Örneğin birkaç çalışmada, adet kök hücrelerinin diyabetik farelere enjekte edilmesi, insülin üreten hücrelerin yenilenmesini uyardı ve kan şekeri düzeylerini iyileştirdi . Bir diğerinde, yaralanmaların kök hücrelerle veya bunların salgılarıyla tedavi edilmesi, farelerde yaraların iyileşmesine yardımcı oldu .

Bir avuç küçük ama umut verici klinik çalışma, adet kök hücrelerinin olumsuz yan etkiler olmadan insanlara nakledilebileceğini buldu. Gargett’ın ekibi aynı zamanda insan terapileri geliştirmeye de çalışıyor. O ve meslektaşları, mesanenin, rektumun veya uterusun vajinaya doğru kayması gibi yaygın ve ağrılı bir durum olan pelvik organ prolapsusunu tedavi etmek için bir ağ oluşturmak amacıyla endometriyal kök hücreleri (adet kanından ziyade doğrudan endometriyal dokudan alınanlar) kullanıyorlar. zayıf veya yaralı kaslara.

Bu duruma sıklıkla doğum neden olur. Mevcut tedavilerde zayıf pelvik dokuları güçlendirmek ve desteklemek için sentetik ağlar kullanılıyor. Ancak bu malzemelere karşı oluşan olumsuz bağışıklık reaksiyonları, bu ağların piyasadan çekilmesine yol açmıştır. Gargett’ın şimdiye kadar yalnızca hayvan modellerinde yürütülen araştırması, biyolojik olarak parçalanabilen ağları kaplamak için hastanın kendi endometrial kök hücrelerinin kullanılmasının daha iyi sonuçlar verebileceğini öne sürüyor .

Brezilya’daki antropolog Daniela Tonelli Manica , adet kanından yetişkin multipotent kök hücrelerin toplanmasının göreceli kolaylığına rağmen, kök hücrelerin gücünü (ve hastalıktaki potansiyel rolünü) araştıran ve kullanan araştırmaların hala kök hücre araştırmalarının küçük bir kısmını temsil ettiğini söylüyor. Campinas Devlet Üniversitesi. 2020 itibarıyla adet kök hücre araştırmalarının tüm mezenkimal hücre araştırmalarının yalnızca yüzde 0,25’ini oluşturduğunu , kemik iliği kök hücrelerinin ise yüzde 47,7’yi temsil ettiğini buldu.

Manica, adet kök hücrelerinin yavaş benimsenmesini kısmen rahimlerin normların dışında olduğu yönündeki kadın düşmanı fikirlere ve tiksinti tepkilerine bağlıyor. Imperial College London’da üreme immünologu olan ve 2023 Yıllık İmmünoloji Dergisi’nde rahim bağışıklık hücreleri hakkında bir makalenin ortak yazarlarından biri olan Victoria Male , “Adet kanıyla ilişkili kesinlikle bir ‘hastalık faktörü’ var” diye aynı fikirde .

Gargett, regl dönemini çevreleyen kültürel tabuların ve kadın sağlığı araştırmalarına genel olarak yatırım yapılmamasının finansman sağlamayı zorlaştırabileceğini söylüyor. İmmünolog Male de benzer zorluklarla karşılaştı; karaciğer naklinde bağışıklık hücreleri üzerinde çalışırken finansman bulmanın, şu anda rahimdeki bağışıklık hücreleri üzerinde çalıştığına göre daha kolay olduğunu söylüyor.

Male, “Adet sıvısı hakkında daha fazla araştırma istiyorsak, daha fazla fona ihtiyacımız var” diyor ve birden fazla gün boyunca adet sıvısı toplamanın lojistiğinin pahalı olabileceğini belirtiyor. Bunun gerçekleşmesi için “araştırma finansmanında cinsiyet ve toplumsal cinsiyet önyargısıyla mücadele etmeliyiz.” Kendisi ve diğerleri, daha adil yatırımlar sayesinde regl döneminin sadece aylık bir rahatsızlık olarak değil, rejeneratif tıpta heyecan verici yeni bir sınır olarak tanınacağını umuyor.

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

x